Erozyon Nedir? Nasıl Oluşur ve Nasıl Önlenir?

Konya'nın Karapınar yöresinde çekilmiş bir fotoğraf. Erozyon sonucu çölleşmiştir.

Konya’nın Karapınar yöresinde çekilmiş bir fotoğraf. Erozyon sonucu çölleşmiştir.

Erozyon Nedir?

Erozyon kısaca yer yüzünün aşınması olayıdır. Toprağın ve kayaların yağmur, sel suları, buzlanma, rüzgar ve benzeri etkenler nedeniyle aşınarak başka yerlere sürüklenmesi ve buna bağlı olarak yeryüzü şeklinin değişmesi olayına erozyon denir.

Erozyon önlenemez bir doğa olayıdır. Her an, her yerde devam eden bir süreçtir. Bu sürecin gözle görülebilir boyutlarda olması yüzyıllarca sürebileceği gibi etkisi birkaç yıl içinde de gözlemlenebilenler olabilmektedir.

Erozyonun faydaları ve zararları da bulunmaktadır. Erozyon kaya ve kumları aşındırarak toprağa dönüşmesini sağlar. Toprak, bitki ve canlıların yaşaması için gereklidir. Ancak erozyon sonucu oluşmuş topraklar korunamazsa, rüzgar ve su erozyonu ile taşınarak arazilerin çoraklaşmasına, ekime elverişsiz hale gelmesine neden olur.

Erozyonu Oluşturan Doğa Olayları:

Sıcak ve Soğuk Arasındaki Farkların Oluşturduğu Erozyon
Gece ve gündüz arasındaki büyük ısı farkları kaya ve toprağın parçalanarak ufalanmasını sağlayabilir. Bu olaya çöllerde çok rastlanır. Gündüz güneşin etkisiyle ısınıp genleşen kaya parçası, gecenin aşırı soğuk olduğu zamanlarda kayayı aniden büzebilir ve çatlayarak parçalanmasına neden olabilir. Buna örnek olarak buzluktan çıkan bir buzun su içine atıldıktan sonra çatlaması gösterilebilir.

Buz Erozyonu
Aşırı soğuk havalarda buzlanma ve don sonucu erozyon oluşur. Kaya çatlaklarına dolan su ve topraktaki su donduğunda genleşerek kayayı veya toprağı çatlatmaktadır. Buna örnek olarak kışın asfaltlı yolların buzlanmadan sonra yarıldığını, oyulduğunu görebilirsiniz.

Yağmur ve Dolu Erozyonu
Şiddetli yağmur ve dolu yağışı rüzgarın da etkisiyle kayalara ve toprağa çarparak aşınmasına neden olur. Aşınan toprak ve parçacıklar yağmur seli ile akarsulara kadar taşınmaktadır. Bu olaya örnek olarak Nevşehir’deki Peribacaları’nı gösterebiliriz. Yağmur, dolu ve rüzgarın oluştuğu etkiyle aşınan taşlar Peribacaları’nın oluşmasını sağlamıştır.

Rüzgar Erozyonu
Şiddetli rüzgarlar kum kadar küçük tanecikleri taşıyarak, kayaların aşınmasına neden olurlar. Çöl gibi kumun bol olduğu yerlerde rüzgarın etkisiyle savrulan kum tanecikleri hızla kayalara çarparak, kayaların aşınmasına (erozyona) neden olur.

Suların Sebep Olduğu Erozyonlar

Deniz Erozyonu
Dalgalanan deniz kıyılardaki kayalara çarparak kayaların aşınmasına neden olur.

Akarsu Erozyonu
Akarsular, suyun hareki ile oluşan sürtünme kuvvetiyle temas ettiği toprağı ve kayayı aşındırmaktadır. Ayrıca yağmurun neden olduğu sel ile gelen toprak ve parçacıkları akarsuların sonlandığı denizlere götürmektedir. Örnek olarak ülkemizdeki Sakarya ve Kızılırmak nehirlerinin berrak değil, çamurlu akmasını gösterebiliriz.

Erozyonun Önlenmesi İçin Neler Yapılabilir?

Var olan toprağın korunabilmesi için toprağa ağaç ve ot gibi bitkiler ekilmelidir. Ağaç ve otsu bitkiler, yağmur ve rüzgarın etkilerini azaltarak erozyonun daha etkisiz gerçekleşmesini sağlarlar.

  • Var olan ormanlık alanlar korunmalı ve yeni ağaçlandırmalar yapılmalıdır.
  • Ağaçlandırma yapılamayan arazilerde otsu bitkilerle yeşillendirilme çalışması yapılmalıdır.
  • Tarla açma veya arsa açma amacıyla ormanlık alanlar tahrip edilmemelidir.
  • Keçi gibi hayvanların ormanlık arazilere sokulmadan çitle çevrili meralarda otlatılmalıdır.
  • Sığır, koyun ve keçi gibi hayvanların yoğun olduğu bölgelerde ahır hayvancılığı yaygınlaştırılmalıdır.
  • Eğimli araziler dikey olarak değil paralel olarak sürülüp işlenmelidir.
  • Eğimli araziler taraçalandırılmalıdır (bir nevi sürme işlemi).
  • Otlak ve tarımsal arazilerde anız ve ot örtüsü yakılmamalıdır.
  • Nadas alanları azaltılmalı ve nöbetleşe ekim yaygınlaştırılmalıdır.
  • Tarlalar aşırı sulanmamalıdır.
  • Akarsu yatakları temizlenerek suyun geniş alandan akması önlenmelidir.
  • Rüzgarın etkili olduğu arazilerdeki toprağı korumak için rüzgarın hızını kesecek paneller yapılmalıdır.
  • Ve en önemlisi erozyonla mücadele ile ilgili olarak halk eğitilmelidir.

Türkiye’de erozyonla mücadele faaliyetleri Tema Vakfı tarafından yapılmaktadır. Vakıf tüm kaynağını bağışlardan sağlamaktadır. Tema Vakfı’na yapacağınız bağışla erozyonla mücadeleye katkı sağlayabilirsiniz.

Tema Vakfı Logosu

Tema Vakfı Logosu

Erozyonun Neden Olduğu Büyük Hadiseler:

Ülkemizde özellikle Güneydoğu ve İç Anadolu Bölgesinde erozyon etkisini hızla artırmaktadır. Hatta bu nedenle Konya’nın Karapınar yöresinde kum tepeleri olmuşmuş ve tarım arazilerini çölleşmiştir.

Sahra Çölü binlerce yıl önce çok verimli tarımsal arazilere sahipti. Erozyon nedeniyle çölleşti ve kum tepeleri oluştu.

Haiti dünyanın en verimli tarım arazilerine sahipti, ancak erozyon sonucu toprakları verimsizleşti ve açlık baş gösterdi.

Bu yazı bilmekvar.com‘a aittir. Hatalı veya eksik bir bilgi olduğunu düşünüyorsanız editor@bilmekvar.com e-posta adresinden bize ulaşabilirsiniz.

Bir zamanlar yeşil ot ve ağaçlarla kaplı dağ erozyon sonucu çoraklaşmıştır.

Bir zamanlar yeşil ot ve ağaçlarla kaplı dağ erozyon sonucu çoraklaşmıştır.

Erozyonla mücadele kapsamında, yamaçtaki toprak kaymasını önlemek için paralel  olarak çekilmiş hatlar.

Erozyonla mücadele kapsamında, yamaçtaki toprak kaymasını önlemek için paralel olarak çekilmiş hatlar.

Sakarya Nehri, erozyona uğramış toprağı taşıyarak denizle buluşturur.

Sakarya Nehri, erozyona uğramış toprağı taşıyarak denizle buluşturur.

Nevşehir'deki Peribacaları erozyon sonucu oluşmuştur.

Nevşehir’deki Peribacaları erozyon sonucu oluşmuştur.

Erozyonla İlgili İzlenmesi Gereken Bir Video:

Bu yazı bilmekvar.com‘a aittir. Hatalı veya eksik bir bilgi olduğunu düşünüyorsanız editor@bilmekvar.com e-posta adresinden bize ulaşabilirsiniz.





6 Yorum Var - Erozyon Nedir? Nasıl Oluşur ve Nasıl Önlenir?

Yorum Yazabilirsiniz

  

  


web sites